Optymalizacja przygotowania powierzchni adhezyjnych w jamie ustnej i poza nią w celu maksymalnego zwiększenia siły wiązania

Artykuł autorstwa dr Clarence Tam (HBSc, DDS, FIADFE, AAACD)

POWIERZCHNIOWO CZYNNY NOWATORSKI PREPARAT NA BAZIE MDP

Codzienna, odtwórcza stomatologia adhezyjna – niezależnie od tego, czy wykonujemy odbudowy bezpośrednie, czy pośrednie – wymaga zapewnienia idealnych warunków dla uzyskania optymalnego wyniku leczenia. Uzyskanie dobrej adhezji stanowi fundament wszystkich procedur odtwórczych, ponieważ odpowiada za połączenie uzupełnienia z tkankami zęba. Dążenie stomatologii do minimalnej inwazyjności znajduje również odzwierciedlenie w sposobie przygotowania powierzchni substratów poprzez zastosowanie samotrawiących, kwaśnych monomerów wiążących się z różnymi rodzajami podłoża, takich jak diwodorofosforan 10-metakryloiloksydecylu (10-MDP). Powierzchnie wewnętrzne uzupełnień oraz przygotowane tkanki zęba mogą ulec zanieczyszczeniu różnymi czynnikami, co negatywnie wpływa na rokowanie dotyczące trwałości uzupełnienia. 

Do czynników mogących zanieczyścić powierzchnię należą m.in.: wilgoć pochodząca z wydychanego powietrza, wilgoć wewnątrz jamy ustnej, krew, ślina oraz substancje wprowadzane z zewnątrz, takie jak cement tymczasowy stosowany w dwuetapowej procedurze wykonywania uzupełnień pośrednich. Wilgoć jest pożądana – w sposób kontrolowany – jedynie podczas fazy przygotowywania zębiny do adhezji; jej nadmiar może jednak negatywnie wpłynąć na proces tworzenia warstwy hybrydowej. Krew i ślina są obecne niemal zawsze w środowisku jamy ustnej, a ich kontrolę najlepiej zapewnia zastosowanie koferdamu, zgodnie z zasadą bezwzględnej izolacji pola zabiegowego. 

Do zanieczyszczenia opracowanej powierzchni może dojść również na skutek kontaktu z cementami lub lubrykantami. Środki hemostatyczne, takie jak siarczan żelaza(III) czy chlorek glinu, mogą pozostawiać na powierzchni zęba nierozpuszczalne osady, których 33% kwas ortofosforowy nie jest w stanie całkowicie usunąć. Należy również uwzględnić obecność składników zębiny i szkliwa powstających podczas standardowego opracowania zęba. Warstwa mazista (ang. „smear layer”) na powierzchni zębiny często zatyka kanaliki zębinowe, stanowiąc barierę, którą należy pokonać, aby umożliwić adhezję do hydroksyapatytu i włókien kolagenowych.

Podsumowując, istnieje wysokie ryzyko osłabienia wiązania adhezyjnego, a w najgorszym przypadku – całkowitego niepowodzenia adhezji. W niniejszym opracowaniu przedstawiono zastosowanie innowacyjnego rozwiązania do oczyszczania zarówno powierzchni wewnętrznych uzupełnień pośrednich, jak i opracowanych tkanek zęba; preparat ten, oparty na soli 10-MDP, może być stosowany zarówno wewnątrzustnie, jak i poza jamą ustną.

ZANIECZYSZCZENIA WYSTĘPUJĄCE W ŚRODOWISKU ZABIEGOWYM: WILGOĆ, KREW I ŚLINA

Wilgoć jest kluczowym czynnikiem pozwalającym uzyskać maksymalną siłę wiązania w przypadku niektórych nowoczesnych uniwersalnych systemów wiążących. Jej obecność sprzyja głębszej penetracji preparatów łączących w obrębie kanalików zębinowych oraz pomiędzy włókienkami kolagenowymi, co ostatecznie zwiększa odporność warstwy hybrydowej¹. Wykazano, że podczas cementowania uzupełnień pośrednich zanieczyszczenie powierzchni śliną lub krwią negatywnie wpływa na siłę wiązania, przy czym w każdych warunkach najgorsze skutki powoduje zanieczyszczenie krwią². Van Meerbeek i wsp. badali wrażliwość procedury klinicznej na błędy wykonawcze w przypadku współczesnych, jednoskładnikowych systemów uniwersalnych³. Z ich ustaleń wynika, że systemy te wymagają obecności wody, ponieważ jest ona niezbędna do zajścia reakcji dysocjacji elektrolitycznej (jonizacji) kwaśnych monomerów. Jednocześnie konieczne jest odparowanie wody z powierzchni, aby uzyskać maksymalną siłę wiązania. Należy pamiętać, że powierzchnie te i tak uznaje się za półprzepuszczalne, co zwiększa ryzyko degradacji hydrolitycznej warstwy hybrydowej w przypadku systemów zawierających metakrylan 2-hydroksyetylu (HEMA) – związek wykazujący duże powinowactwo do wody. 

Pereira i wsp. badali wpływ różnego stopnia wilgotności zębiny na siłę połączenia adhezyjnego. W grupach badawczych oceniano osuszanie długim i krótkim nadmuchem powietrza, użycie mokrych bądź suchych wacików bawełnianych, zastosowanie mikrobrusha oraz celowe pozostawienie nadmiernie wilgotnej powierzchni. We wszystkich grupach to właśnie najbardziej wilgotna powierzchnia zębiny skutkowała najniższą wytrzymałością połączenia na ścinanie⁴.

Wpływ zanieczyszczenia śliną lub krwią jest najbardziej ewidentny, gdy do skażenia granicy połączenia dochodzi przed nałożeniem systemu wiążącego lub po nim. W przypadku śliny spadek ten wynika z osadzania się na powierzchni glikoprotein ślinowych, natomiast w odniesieniu do krwi – makrocząsteczki, takie jak fibrynogen i płytki krwi, blokują dostęp do kanalików zębinowych, uniemożliwiając skuteczne wiązanie. Stwierdzono, że zanieczyszczenie krwią ma bardziej szkodliwy wpływ na wytrzymałość połączenia niż zanieczyszczenie śliną².

Ogólnie rzecz biorąc, w przypadku zębiny pokrytej warstwą mazistą, chlorheksydyna okazywała się skuteczniejsza od innych środków (takich jak etanol, EDTA czy aloes) w zapewnianiu najwyższej wytrzymałości połączenia zębiny na ścinanie. W przypadku zębiny, która została wcześniej wytrawiona, a następnie zanieczyszczona krwią i śliną, środkiem pozwalającym na największe przywrócenie wytrzymałości połączenia na ścinanie okazał się kwas fosforowy o stężeniu 37,5%⁵. Badanie właściwości nanomechanicznych oraz nanochropowatości zębiny wytrawionej i zębiny poddanej działaniu systemu samotrawiącego – obu zanieczyszczonych śliną – wykazało, że preparat KATANA™ Cleaner pozwalał na przywrócenie wartości modułu zespolonego (czyli zębina odzyskuje pierwotną, naturalną sztywność i sprężystość) i nanochropowatości do poziomu grupy kontrolnej⁶.

ZANIECZYSZCZENIA POCHODZENIA ZEWNĘTRZNEGO: GIPS STOMATOLOGICZNY, ŚRODKI HEMOSTATYCZNE, USZCZELNIACZE KANAŁOWE I CEMENTY DO UZUPEŁNIEŃ TYMCZASOWYCH

Badanie przeprowadzone w 2020 roku przez Marfenko i wsp. wykazało, że zanieczyszczenie powierzchni wewnętrznej uzupełnienia protetycznego śliną skutkowało istotnie niższą wytrzymałością połączenia w porównaniu z zanieczyszczeniem gipsem stomatologicznym (pochodzącym z procesów laboratoryjnych). Zastosowanie silanu na powierzchnię wewnętrzną uzupełnienia działa ochronnie na wytrzymałość połączenia⁷. Należy jednak uwzględnić fakt, że uzupełnienia z dwukrzemianu litu są często zamawiane w wersji wstępnie wytrawionej kwasem fluorowodorowym w laboratorium. Często praca trafia do klinicysty na modelu roboczym lub modelu pomocniczym. Jeśli powierzchnia została już wcześniej wytrawiona kwasem fluorowodorowym, może zostać ponownie zanieczyszczona materiałem modelu (gipsem lub żywicą) bądź po prostu tłuszczem z palców podczas manipulacji. W każdym przypadku powierzchnia niezabezpieczona wymaga oczyszczenia po procedurze przymiarki, podczas której mogła zostać zanieczyszczona gipsem, krwią i śliną, nie wspominając o środkach hemostatycznych, takich jak chlorek glinu czy siarczan żelaza(III). W przypadku nałożenia silanu przed przymiarką powstaje pytanie, czy powierzchnia wewnętrzna uzupełnienia była rzeczywiście wolna od zanieczyszczeń po zdjęciu z modelu.

Chlorek glinu jest środkiem hemostatycznym, który pozostawia na powierzchni zębiny nierozpuszczalny osad; jest on jedynie częściowo usuwany podczas trawienia kwasem fosforowym, co skutkuje tylko częściowym przywróceniem wytrzymałości połączenia w porównaniu z grupą kontrolną. Zastosowanie soli tetrasodowej kwasu etylenodiaminotetraoctowego (EDTA) pozwoliło przywrócić siłę wiązania do poziomu charakterystycznego dla zdrowej zębiny⁸. Podczas przymiarki dochodzi do zanieczyszczenia śliną powierzchni uzupełnień ceramicznych oraz stopów metali. Osady te można usunąć za pomocą czyszczenia parą wodną oraz piaskowania (obróbki strumieniowo-ściernej) przy ciśnieniu 2,5 bara przez 15 sekund⁹. Często błędnie stosuje się kwas fosforowy jako środek czyszczący powierzchnię wewnętrzną uzupełnienia (powierzchnię adhezyjną). W przypadku ceramiki polikrystalicznej, takiej jak polikryształ tlenku cyrkonu w fazie tetragonalnej, jest to rozwiązanie szkodliwe, ponieważ fosforany trwale wiążą się z wolnymi miejscami, z którymi w normalnych warunkach – w ramach protokołu APC (Air-Particle Abrasion + MDP) – łączy się monomer 10-MDP, co znacząco osłabia siłę wiązania (Blatz, 2016)¹⁰. Badanie nowoczesnych środków do czyszczenia powierzchni wykazało skuteczność preparatu KATANA™ Cleaner w usuwaniu zanieczyszczeń (krwi i śliny) z powierzchni podłoża^{11, 12}.

Uważa się, że cementy tymczasowe mogą niekorzystnie wpływać na siłę połączenia adhezyjnego pośrednich uzupełnień ceramicznych. Ding i wsp. (2022) wykazali, że stosowanie cementów na bazie żywicy oraz cementów niezawierających eugenolu w fazie tymczasowej obniżało siłę wiązania w porównaniu z grupą kontrolną, podczas gdy zastosowanie cementów wodorotlenkowo-wapniowych i polikarboksylanowych dawało akceptowalne wyniki. Oczyszczenie przygotowanej powierzchni metodą piaskowania (APA) pozwoliło przywrócić parametry wiązania do poziomu grupy kontrolnej¹³. Równie skuteczne okazało się zastosowanie techniki natychmiastowego uszczelniania zębiny (IDS - "Immediate Dentin Sealing")¹⁴, technika ta optymalnie obejmuje piaskowanie (APA) przed procedurą adhezyjną oraz nałożenie warstwy żywicy, która zamyka kanaliki zębinowe i eliminuje warstwę inhibicji tlenowej, umożliwiając dojrzewanie i wzmacnianie się połączenia żywica-zębina w warunkach braku obciążeń. Metoda ta skutecznie minimalizuje nadwrażliwość pozabiegową i wnikanie bakterii, a także optymalizuje wytrzymałość połączenia, zwłaszcza w przypadku pośrednich uzupełnień ceramicznych¹⁵. Hardan i wsp. stwierdzili, że najwyższą wytrzymałość połączenia na ścinanie uzyskano, gdy procedurę IDS przeprowadzono z zastosowaniem trójetapowego systemu łączącego typu „etch-and-rinse”¹⁴.

Środki hemostatyczne stosowane w stomatologii charakteryzują się pH w zakresie od 1,1 do 3,0, wykazując kwasowość zbliżoną do primerów w systemach wiążących samotrawiących¹⁶. Chaibutyr i Kois wykazali, że zanieczyszczenie zębiny 25% roztworem chlorku glinu lub 13% roztworem siarczanu żelaza(III) skutkowało istotnym obniżeniem wytrzymałości połączenia; parametry te uległy znacznej poprawie po zastosowaniu systemów typu „etch-and-rinse"¹⁷. Choć metoda ta była skuteczna, pozwoliła jedynie na częściowe odzyskanie wytrzymałości połączenia w porównaniu z grupą kontrolną; pełne przywrócenie właściwości wymagało dodatkowego zastosowania EDTA przed etapem wytrawiania⁸. Stwierdzono, że preparat KATANA™ Cleaner skutecznie oczyszcza zębinę zanieczyszczoną zarówno chlorkiem glinu, jak i siarczanem żelaza(III).

Wiązanie z zębiną zanieczyszczoną uszczelniaczami kanałowymi stanowi istotne wyzwanie w kontekście trwałości odbudowy zrębu po leczeniu endodontycznym. Wykazano, że preparat KATANA™ Cleaner przewyższa skutecznością etanol w usuwaniu uszczelniaczy na bazie tlenku cynku i eugenolu, natomiast w przypadku uszczelniaczy na bazie żywicy epoksydowej jego skuteczność jest porównywalna z działaniem 70% etanolu¹⁸.

PREZENTACJA PRZYPADKU KLINICZNEGO

Pacjentka w wieku 35 lat (klasa ASA 1) zgłosiła się do gabinetu z licznymi, nieszczelnymi wypełnieniami kompozytowymi w drugiej ćwiartce uzębienia, zakwalifikowanymi do wymiany. Przed podaniem znieczulenia powierzchniowego i nasiękowego w gabinecie rutynowo dobiera się kolor materiału do planowanej odbudowy, zanim odwodnienie tkanek wpłynie na ich właściwości optyczne. Inteligentne kompozyty monochromatyczne (Ryc. 1) to grupa materiałów do odbudowy bezpośredniej, które dzięki odpowiedniemu składowi nanowypełniacza i współczynnikowi załamania światła potrafią naśladować barwę otaczającego szkliwa i zębiny¹⁹. Pozwala to lekarzowi na znaczne uproszczenie procedury doboru odcienia.

Podano dwie ampułki 2% lidokainy z adrenaliną w stężeniu 1:100 000 metodą infiltracji od strony policzkowej, a następnie założono koferdam bezlateksowy (Isodam HD Heavy, 4D Rubber, Wielka Brytania) w celu uzyskania pełnej izolacji pola zabiegowego (Ryc. 2). Usunięto stare wypełnienia oraz tkanki objęte próchnicą (Ryc. 3), a zębinę oceniono pod kątem obecności resztkowych zmian próchnicowych przy użyciu barwnika diagnostycznego (Caries Detector, Kuraray Noritake Dental Inc.). Krawędzie ubytku delikatnie zukośniono, a następnie opracowano metodą abrazji powietrznej (ciśnienie 30 psi, tlenek glinu o ziarnistości 29 mikronów w nośniku etanolowym o stężeniu 17,5%, Aquacare UK) (Ryc. 4). Szkliwo wytrawiono 33% kwasem ortofosforowym, który następnie spłukano (Ryc. 5). Powierzchnie ubytku dodatkowo oczyszczono z resztek warstwy mazistej oraz pyłu, stosując środek powierzchniowo czynny na bazie monomeru MDP (KATANA™ Cleaner, Kuraray Noritake Dental Inc.) (Ryc. 6). Zgodnie z instrukcją producenta na powierzchnię ubytku naniesiono uniwersalny jednobuteleczkowy, samotrawiący system wiążący, rozprowadzono strumieniem powietrza, a następnie spolimeryzowano (Ryc. 7).

Ryc. 1

Ryc. 2

Ryc. 3

Ryc. 4

Ryc. 5

Ryc. 6

Ryc. 7

W przypadku drugiego przedtrzonowca, jako pierwszy krok, zastosowano technikę „matryca w matrycy” (matrix-in-matrix), co umożliwiło jednoczesne anatomiczne odtworzenie mezjalnej i dystalnej krawędzi styczno-zgryzowej. Technika ta nie wymaga użycia klina, ponieważ zewnętrzna matryca Tofflemire (Omnimatrix, Ultradent Products) zaciska się w okolicy przyszyjkowej wokół umieszczonej wewnątrz, anatomicznie wyprofilowanej matrycy sekcyjnej (Garrison Firm Band, Garrison Dental Solutions), zapewniając szczelne przyleganie przy dziąśle (Ryc. 8). W razie potrzeby układ ten można zmodyfikować, umieszczając taśmę teflonową pomiędzy dwiema matrycami, aby uzyskać lepsze dopasowanie w wymiarze stycznym oraz policzkowo-językowym. Dzięki temu zakres opracowania wypełnienia po zdjęciu matrycy zostaje ograniczony do minimum. Następnie można zastosować tradycyjny system matryc sekcyjnych w celu odbudowy punktów stycznych i listew brzeżnych w sposób konwencjonalny (Ryc. 9).

Po odbudowaniu krawędzi styczno-zgryzowych wyjęto matryce. Ponieważ ubytek klasy II przekształcono w ubytek klasy I, przystąpiono do nakładania mikrowarstw materiału typu flow o wysokiej wytrzymałości na zginanie (CLEARFIL MAJESTY™ ES Flow, Kuraray Noritake Dental Inc.), a następnie nałożono monochromatyczny materiał kompozytowy (CLEARFIL MAJESTY™ ES-2 Universal, odcień U; Kuraray Noritake Dental Inc.). W pierwszej kolejności odtworzono guzki policzkowe, co autor uważa za kluczowe dla zachowania właściwych proporcji poszczególnych płatów anatomicznych (Ryc. 10). Kolejne warstwy nakładano metodą „płat po płacie”, kształtując ostateczną anatomię powierzchni okluzyjnej (Ryc. 11 i 12). Sprawdzono dopasowanie wypełnienia do warunków okluzyjnych, po czym opracowano je i wypolerowano na wysoki połysk (Ryc. 13).

Ryc. 8

Ryc. 9

Ryc. 10

Ryc. 11

Ryc. 12

Ryc. 13

DYSKUSJA

Powierzchnie tkanek zęba często ulegają zanieczyszczeniu podczas procedur wykonywania uzupełnień zarówno metodą bezpośrednią, jak i pośrednią. Historycznie rzecz biorąc, techniki wymagające trawienia i płukania (ang. *etch-and-rinse*) pozwalały na przynajmniej częściowe przywrócenie siły wiązania; rozwiązanie to nie sprawdza się jednak w przypadku stosowania strategii selektywnego trawienia lub systemów samotrawiących. W takich sytuacjach lekarz może wykorzystać monomer 10-MDP zawarty w systemach samotrawiących, jakim jest na przykład CLEARFIL™ Universal Bond Quick. Oddziałuje on na niezdemineralizowaną zębinę, tworząc strefę odporną na działanie kwasów i zasad (ABRZ – *acid-base resistance zone*), znaną również jako „Super Zębina”²⁰. Obecność warstwy mazistej powstałej podczas opracowania ubytku może w niektórych przypadkach utrudniać pełny dostęp primera samotrawiącego do powierzchni zębiny. W takich sytuacjach – przy braku preparatu KATANA™ Cleaner – konieczne jest zastosowanie metody APA (abrazji powietrznej), aby przywrócić powierzchni odpowiedni potencjał adhezyjny. Metoda APA jest jednak stosowana jedynie przez część lekarzy dentystów, często ze względu na ograniczenia finansowe lub brak doświadczenia w posługiwaniu się tą techniką. Tym samym KATANA™ Cleaner stanowi wszechstronne narzędzie do dekontaminacji i przygotowania powierzchni tkanek zęba pod kątem adhezji, znajdujące zastosowanie zarówno w procedurach wewnątrzustnych, jak i zewnątrzustnych. Zdolność tego preparatu do nieinwazyjnego przywracania optymalnych parametrów wiązania w miejscach trudnodostępnych dla metody APA – takich jak kanały korzeniowe – czyni go narzędziem wręcz niezbędnym w nowoczesnej stomatologii odtwórczej. 

Uwaga: Niektóre wskazania nie zostały opisane w instrukcji użycia produktu i opierają się na opublikowanych badaniach oraz/lub doświadczeniu autora. Przed użyciem każdego produktu należy dokładnie zapoznać się z dołączoną do niego instrukcją użycia, aby uzyskać pełne informacje i poznać procedury postępowania.

Lekarz dentysta:

CLARENCE TAM

Piśmiennictwo

1. Sugimura R, Tsujimoto A, Hosoya Y, Fischer NG, Barkmeier WW, Takamizawa T, Latta MA, Miyazaki M. Surface moisture influence on etch-and-rinse universal adhesive bonding. Am J Dent. 2019 Feb;32(1):33-38. PMID: 30834729.
2. Taneja S, Kumari M, Bansal S. Effect of saliva and blood contamination on the shear bond strength of fifth-, seventh-, and eighth-generation bonding agents: An in vitro study. J Conserv Dent. 2017 May-Jun;20(3):157-160. doi: 10.4103/0972-0707.218310. PMID: 29279617; PMCID: PMC5706314.
3. Van Meerbeek B, Van Landuyt K, De Munck J, Hashimoto M, Peumans M, Lambrechts P, Yoshida Y, Inoue S, Suzuki K. Technique-sensitivity of contemporary adhesives. Dent Mater J. 2005 Mar;24(1):1-13. doi: 10.4012/dmj.24.1. PMID: 15881200.
4. Pereira GD, Paulillo LA, De Goes MF, Dias CT. How wet should dentin be? Comparison of methods to remove excess water during moist bonding. J Adhes Dent. 2001 Fall;3(3):257-64. PMID: 11803713.
5. Haralur SB, Alharthi SM, Abohasel SA, Alqahtani KM. Effect of Decontamination Treatments on Micro-Shear Bond Strength between Blood-Saliva-Contaminated Post-Etched Dentin Substrate and Composite Resin. Healthcare (Basel). 2019 Nov 1;7(4):128. doi: 10.3390/healthcare7040128. PMID: 31683858; PMCID: PMC6956069.
6. Toledano M, Osorio E, Espigares J, González-Fernández JF, Osorio R. Effects of an MDP-based surface cleaner on dentin structure, morphology and nanomechanical properties. J Dent. 2023 Nov;138:104734. doi: 10.1016/ j.jdent.2023.104734. Epub 2023 Oct 2. PMID: 37793561.
7. Marfenko S, Özcan M, Attin T, Tauböck TT. Treatment of surface contamination of lithium disilicate ceramic before adhesive luting. Am J Dent. 2020 Feb;33(1):33-38. PMID: 32056413.
8. Ajami AA, Kahnamoii MA, Kimyai S, Oskoee SS, Pournaghi-Azar F, Bahari M, Firouzmandi M. Effect of three different contamination removal methods on bond strength of a self-etching adhesive to dentin contaminated with an aluminum chloride hemostatic agent. J Contemp Dent Pract. 2013 Jan 1;14(1):26-33. doi: 10.5005/jp-journals-10024-1264. PMID: 23579888.
9. Yang B, Lange-Jansen HC, Scharnberg M, Wolfart S, Ludwig K, Adelung R, Kern M. Influence of saliva contamination on zirconia ceramic bonding. Dent Mater. 2008 Apr;24(4):508-13. doi: 10.1016/j.dental.2007.04.013. Epub 2007 Aug 6. PMID: 17675146.
10. Blatz MB, Alvarez M, Sawyer K, Brindis M. How to Bond Zirconia: The APC Concept. Compend Contin Educ Dent. 2016 Oct;37(9):611-617; quiz 618. PMID: 27700128. (7)
11. Awad MM, Alhalabi F, Alzahrani KM, Almutiri M, Alqanawi F, Albdiri L, Alshehri A, Alrahlah A, Ahmed MH. 10-Methacryloyloxydecyl Dihydrogen Phosphate (10-MDP)-Containing Cleaner Improves Bond Strength to Contaminated Monolithic Zirconia: An In-Vitro Study. Materials (Basel). 2022 Jan 28;15(3):1023. doi: 10.3390/ma15031023. PMID: 35160968; PMCID: PMC8838745.
12. Tian F, Londono J, Villalobos V, Pan Y, Ho HX, Eshera R, Sidow SJ, Bergeron BE, Wang X, Tay FR. Effectiveness of different cleaning measures on the bonding of resin cement to saliva-contaminated or blood-contaminated zirconia. J Dent. 2022 May;120:104084. doi: 10.1016/j.jdent.2022.104084. Epub 2022 Mar 3. PMID: 35248674.
13. Ding J, Jin Y, Feng S, Chen H, Hou Y, Zhu S. Effect of temporary cements and their removal methods on the bond strength of indirect restoration: a systematic review and meta-analysis. Clin Oral Investig. 2023 Jan;27(1):1530. doi: 10.1007/s00784-022-04790-6. Epub 2022 Nov 24. PMID: 36422719; PMCID: PMC9877054.
14. Hardan L, Devoto W, Bourgi R, Cuevas-Suárez CE, Lukomska-Szymanska M, Fernández-Barrera MÁ, Cornejo Ríos E, Monteiro P, Zarow M, Jakubowicz N, Mancino D, Haikel Y, Kharouf N. Immediate Dentin Sealing for Adhesive Cementation of Indirect Restorations: A Systematic Review and Meta-Analysis. Gels. 2022 Mar 11;8(3):175. doi: 10.3390/gels8030175. PMID: 35323288; PMCID: PMC8955250.
15. Samartzi TK, Papalexopoulos D, Sarafianou A, Kourtis S. Immediate Dentin Sealing: A Literature Review. Clin Cosmet Investig Dent. 2021 Jun 21;13:233-256. doi: 10.2147/CCIDE.S307939. PMID: 34188553; PMCID: PMC8232880.
16. Woody RD, Miller A, Staffanou RS. Review of the pH of hemostatic agents used in tissue displacement. J Prosthet Dent. 1993 Aug;70(2):191-2. doi: 10.1016/0022-3913(93)90018-j. PMID: 8371184.
17. Chaiyabutr Y, Kois JC. The effect of tooth-preparation cleansing protocol on the bond strength of self-adhesive resin cement to dentin contaminated with a hemostatic agent. Oper Dent. 2011 Jan-Feb;36(1):18-26. doi: 10.2341/09-308-LR1. Epub 2011 Feb 21. PMID: 21488725.
18. Tian F, Jett K, Flaugher R, Arora S, Bergeron B, Shen Y, Tay F. Effects of dentine surface cleaning on bonding of a self-etch adhesive to root canal sealer-contaminated dentine. J Dent. 2021 Sep;112:103766. doi: 10.1016/j.jdent.2021.103766. Epub 2021 Aug 5. PMID: 34363888.
19. Ahmed MA, Jouhar R, Khurshid Z. Smart Monochromatic Composite: A Literature Review. Int J Dent. 2022 Nov 8;2022:2445394. doi: 10.1155/2022/2445394. PMID: 36398065; PMCID: PMC9666026.
20. Nikaido T, Weerasinghe DD, Waidyasekera K, Inoue G, Foxton RM, Tagami J. Assessment of the nanostructure of acid-base resistant zone by the application of all-in-one adhesive systems: Super dentin formation. Biomed Mater Eng. 2009;19(2-3):163-71. doi: 10.3233/BME-2009-0576. PMID: 19581710.

• 17 paź 2026

KATANA Cleaner Zobacz produkt

CLEARFIL MAJESTY ES-2 Universal Zobacz produkt